Kurs dla nauczycieli – jak połączyć edukację z zabawą bez robienia chaosu w sali?

„Nauka przez zabawę” brzmi świetnie, dopóki zabawa nie zaczyna żyć własnym życiem, połowa dzieci przestaje słuchać poleceń, a powrót do spokojnego zadania okazuje się trudniejszy niż samo rozpoczęcie aktywności. Problem nie polega jednak na tym, że zabawa nie pasuje do edukacji. Najczęściej brakuje struktury: jasnych zasad, dobrego początku, właściwego tempa i zaplanowanego zakończenia.

Dlatego dobrze dobrany kurs dla nauczycieli może pomóc nie tylko zdobyć nowe pomysły na zajęcia, ale przede wszystkim nauczyć się prowadzić aktywność tak, żeby dzieci były zaangażowane, a prowadzący nadal kontrolował przebieg zajęć.

Z mojego doświadczenia wynika, że największy błąd polega na traktowaniu zabawy jak przerwy od właściwych zajęć. Jeżeli aktywność ma być elementem procesu edukacyjnego, powinna mieć konkretny cel, początek, zasady i moment zakończenia.

 

Zabawa nie tworzy chaosu. Chaos tworzy brak struktury

Wyobraźmy sobie dwie sytuacje.

W pierwszej prowadzący mówi: „Teraz się trochę pobawimy”, rozdaje rekwizyty i dopiero później zaczyna wyjaśniać, co właściwie dzieci mają robić.

W drugiej najpierw zbiera uwagę grupy, krótko przedstawia zadanie, pokazuje zasady, określa przestrzeń działania i dopiero wtedy rozpoczyna aktywność.

To może być dokładnie ta sama zabawa.

Efekt będzie jednak zupełnie inny.

Dzieci bardzo szybko reagują na brak jasnych reguł. Jeśli prowadzący nie określi ich przed startem, uczestnicy naturalnie zaczynają tworzyć własne.

Dlatego połączenie edukacji z zabawą wymaga przede wszystkim umiejętności organizowania grupy.

 

Najpierw cel, dopiero później atrakcja

Zabawa może wyglądać efektownie, ale nauczyciel powinien wiedzieć, po co ją wykorzystuje.

Celem może być:

• integracja dzieci,
• powtórzenie materiału,
• praca zespołowa,
• aktywizacja po dłuższym skupieniu,
• ćwiczenie komunikacji,
• rozwijanie kreatywności,
• przejście do kolejnego tematu,
• wyciszenie grupy po intensywnym zadaniu.

Jeśli prowadzący zna cel, łatwiej mu zdecydować, kiedy zabawę rozpocząć i kiedy ją zakończyć.

To również chroni przed częstym błędem: przeciąganiem atrakcyjnej aktywności tak długo, aż dzieci same zaczną się nią nudzić.

 

Zasady trzeba ustalić zanim pojawią się emocje

Jeśli dzieci zobaczą kolorowe rekwizyty, balony, planszę albo materiały do eksperymentu, ich uwaga natychmiast przenosi się na przedmioty.

To normalne.

Dlatego szczegółowe tłumaczenie zasad po rozdaniu materiałów zwykle jest trudniejsze niż przed ich rozdaniem.

Praktyczna kolejność często wygląda lepiej tak:

1. najpierw zbieramy uwagę,
2. krótko pokazujemy, co będzie się działo,
3. wyjaśniamy najważniejsze zasady,
4. dopiero później rozdajemy materiały lub pozwalamy rozpocząć działanie.

To pozornie drobna rzecz, ale w praktyce często decyduje o tym, czy grupa rusza razem, czy każde dziecko zaczyna robić coś innego.

 

Im młodsza grupa, tym krótsza powinna być instrukcja

Nauczyciel może znać zasady aktywności doskonale i dlatego nieświadomie próbować przekazać wszystkie szczegóły naraz.

Dla dzieci to często za dużo.

Zamiast kilkuminutowego wyjaśnienia lepiej czasami:

• pokazać pierwszy krok,
• rozpocząć działanie,
• dodać kolejną zasadę później,
• wprowadzać trudniejsze warianty stopniowo.

Dobra instrukcja nie jest tą najbardziej szczegółową. Jest tą, po której grupa wie, co ma zrobić.

To jedna z umiejętności bardzo mocno łączących pracę nauczyciela z warsztatem animatora.

 

Nauczyciel i animator mają wspólny problem: grupa musi chcieć podążać za prowadzącym

Animator pracuje w innych warunkach niż nauczyciel, ale podczas prowadzenia dzieci wykorzystuje wiele kompetencji, które mogą być użyteczne również w edukacji.

Musi wiedzieć:

• jak rozpocząć aktywność,
• jak szybko przekazać zasady,
• jak zaangażować osoby stojące z boku,
• jak zmienić tempo,
• jak dostosować zabawę do liczby uczestników,
• jak zakończyć ją w odpowiednim momencie.

Na ZnajdzAnimatora.pl można znaleźć osobną kategorię Kurs Animatora, w której publikowane są materiały dotyczące szkolenia i praktycznego przygotowania osób pracujących z dziećmi.

Warto również zobaczyć ofertę Kursu Animatora Zabaw dla Dzieci nastawionego na praktykę.

 

Aktywność ruchowa nie musi oznaczać utraty kontroli

To jedna z największych obaw prowadzących.

Grupa siedzi względnie spokojnie, więc nauczyciel zastanawia się, czy warto wprowadzać ruch. Bo co, jeśli później nie uda się ponownie zebrać uwagi?

Problem nie leży jednak w samym ruchu.

Kluczowe jest zaplanowanie również powrotu z aktywności.

Jeżeli nauczyciel wie:

• jak aktywność się kończy,
• jaki sygnał oznacza zatrzymanie,
• gdzie dzieci mają później wrócić,
• co wydarzy się bezpośrednio po zabawie,

znacznie łatwiej przejść do kolejnego etapu.

Aktywizacja i wyciszenie powinny być traktowane jako dwa elementy tej samej umiejętności.

 

Nauka przez zabawę działa najlepiej, kiedy dziecko ma coś do zrobienia

Nie każda kolorowa aktywność jest automatycznie angażująca.

Dziecko bardziej uczestniczy wtedy, kiedy może:

• podjąć decyzję,
• coś wybrać,
• przewidzieć wynik,
• wykonać zadanie,
• współpracować z innymi,
• poruszać się,
• sprawdzić własną odpowiedź.

To właśnie dlatego eksperymenty, zadania zespołowe czy Plansze Animacyjne mogą być ciekawym uzupełnieniem klasycznych metod.

Dziecko nie otrzymuje wyłącznie gotowej informacji. Zaczyna działać.

 

Plansze Animacyjne mogą łączyć zadanie edukacyjne z ruchem

Dobrym przykładem łączenia tych dwóch światów są autorskie Plansze Animacyjne Akademii Animatora®.

Ich potencjał polega na tym, że uczestnicy nie muszą przez cały czas pozostawać przy stolikach.

Można połączyć:

• ruch,
• współpracę,
• wykonywanie zadań,
• element zaskoczenia,
• aktywność całej grupy.

Dla nauczyciela szczególnie ważna jest jednak możliwość sterowania przebiegiem takiej aktywności.

Narzędzie ma wspierać prowadzącego, a nie przejmować kontrolę nad zajęciami.

 

Eksperyment może uczyć bez długiego tłumaczenia

Zamiast rozpocząć zajęcia od wyjaśniania zjawiska przez kilka minut, można czasami zacząć od pytania:

„Jak myślicie, co się stanie?”

Dzieci mają wtedy własne przewidywania i naturalny powód, żeby obserwować wynik.

Eksperyment pozwala połączyć:

• ciekawość,
• działanie,
• obserwację,
• rozmowę,
• formułowanie własnych wniosków.

Nie oznacza to oczywiście, że każdy eksperyment automatycznie staje się dobrą lekcją.

Trzeba jeszcze umieć odpowiednio zorganizować stanowiska, materiały i kolejność działania dzieci.

 

Nie każda zabawa musi być rywalizacją

To kolejny element, który mocno wpływa na atmosferę w grupie.

Rywalizacja może podnosić emocje i zaangażowanie, ale stosowana zbyt często może również powodować konflikty albo wycofanie części dzieci.

Wiele aktywności można zmienić tak, aby grupa:

• realizowała wspólny cel,
• zbierała punkty razem,
• rozwiązywała zadanie zespołowo,
• pomagała sobie zamiast eliminować kolejnych uczestników.

To szczególnie przydatne wtedy, gdy głównym celem zajęć jest integracja albo budowanie współpracy.

 

Chaos często zaczyna się wtedy, kiedy dzieci czekają

To bardzo praktyczna obserwacja.

Jedno dziecko wykonuje zadanie, a piętnaścioro pozostałych stoi i czeka.

Po kilkudziesięciu sekundach zaczynają się rozmowy. Po chwili ktoś odchodzi. Kolejne dziecko zaczyna dotykać rekwizytów.

Dlatego podczas planowania warto zawsze zapytać:

„Co robią pozostali uczestnicy w czasie, kiedy jedna osoba wykonuje zadanie?”

Jeżeli odpowiedź brzmi „czekają”, warto przebudować aktywność.

Można zwiększyć liczbę osób działających jednocześnie, stworzyć mniejsze zespoły albo przygotować dodatkową rolę dla pozostałych uczestników.

To właśnie takie drobne decyzje często decydują o płynności całych zajęć.

 

Dobry prowadzący ma przygotowane także rozwiązanie awaryjne

Nawet najlepszy scenariusz nie zawsze działa.

Zabawa okazuje się zbyt prosta. Eksperyment trwa krócej. Grupa ma mniej energii niż zwykle. Liczba dzieci jest zupełnie inna niż planowano.

Wtedy przydaje się plan B.

Dlatego warto rozwijać repertuar obejmujący:

• aktywności ruchowe,
• zadania spokojniejsze,
• zabawy bez rekwizytów,
• ćwiczenia zespołowe,
• aktywności możliwe do skrócenia lub wydłużenia.

Im większy warsztat prowadzącego, tym mniej stresująca staje się niespodziewana zmiana sytuacji.

 

Kursy dla nauczycieli online pozwalają rozwijać dokładnie ten obszar, którego brakuje

Nie każdy nauczyciel potrzebuje takiego samego szkolenia.

Jednej osobie brakuje zabaw. Inna chce lepiej prowadzić grupę. Kolejna potrzebuje eksperymentów albo nowych pomysłów na świetlicę.

Dlatego kursy dla nauczycieli online można dobierać według konkretnej potrzeby.

Na platformie KursAnimatora.pl dostępne są m.in. kursy związane z:

• animacją zabaw,
• organizacją czasu wolnego,
• eksperymentami,
• Planszami Animacyjnymi,
• gotowymi scenariuszami,
• bańkami i Bubble Show,
• dekoracjami oraz innymi atrakcjami.

To pozwala rozpocząć od jednego problemu zamiast próbować zmieniać cały sposób pracy jednocześnie.

 

Certyfikat nie wystarczy, jeśli prowadzący nie potrafi wykorzystać wiedzy

ZnajdzAnimatora.pl zwraca uwagę również na różnicę pomiędzy samym posiadaniem dokumentu a realnym przygotowaniem osoby prowadzącej zajęcia.

W poradniku „Czy animator dla dzieci powinien mieć kurs?” podkreślono, że samo ukończenie szkolenia nie daje automatycznej gwarancji jakości – znaczenie ma również to, czego uczestnik rzeczywiście się nauczył i jak wykorzystuje zdobyte umiejętności.

Ta sama zasada dobrze pasuje do rozwoju nauczyciela.

Certyfikat może być dodatkiem.

Najważniejsze pytanie brzmi:

„Co dzięki temu szkoleniu potrafię zrobić lepiej z prawdziwą grupą dzieci?”

 

Nauka przez zabawę nie oznacza, że każda minuta musi być atrakcją

To również ważne.

Łatwo wpaść w pułapkę ciągłego dostarczania kolejnych bodźców.

Jeszcze jedna zabawa. Jeszcze bardziej efektowny eksperyment. Kolejny rekwizyt.

Dzieci nie potrzebują jednak nieustannego show.

Potrzebują zmiennego rytmu.

Czasami będzie to aktywna zabawa.

Za chwilę spokojne zadanie.

Później rozmowa.

Następnie krótki eksperyment.

Dobry prowadzący nie próbuje utrzymywać maksymalnego poziomu emocji. Zarządza nim.

 

Jak wybrać szkolenie, które rzeczywiście pomoże?

Przed zapisaniem się na kurs warto sprawdzić kilka elementów:

1. Czy szkolenie pokazuje praktyczne prowadzenie grupy?
2. Czy uczy nie tylko zabaw, ale także ich rozpoczynania i kończenia?
3. Czy pokazuje modyfikowanie aktywności?
4. Czy uwzględnia pracę z różną liczbą dzieci?
5. Czy można zdobyte umiejętności wykorzystać podczas codziennych zajęć?
6. Czy po kursie potrafię samodzielnie zastosować poznane rozwiązania?

To znacznie lepszy sposób oceny kursu niż patrzenie wyłącznie na liczbę modułów czy długość programu.

 

Najlepsza zabawa to ta, nad którą prowadzący nadal panuje

Połączenie edukacji z zabawą nie polega na oddaniu dzieciom pełnej kontroli nad zajęciami.

Wręcz przeciwnie.

Dobra aktywność wymaga od nauczyciela jeszcze większej świadomości tego, co dzieje się w grupie.

Trzeba wiedzieć:

• kiedy rozpocząć,
• kiedy podnieść energię,
• kiedy zwolnić,
• kiedy zmodyfikować zasady,
• kiedy zakończyć.

Właśnie takich kompetencji powinny uczyć ciekawe szkolenia dla nauczycieli.

Nie chodzi o zamienienie szkoły w salę zabaw. Chodzi o wykorzystanie zabawy jako jednego z profesjonalnych narzędzi do pracy z dziećmi.

 

FAQ – kurs dla nauczycieli i nauka przez zabawę

Jak połączyć edukację z zabawą bez chaosu?

Najważniejsze jest ustalenie celu aktywności, jasnych zasad, przestrzeni działania oraz sposobu jej zakończenia. Zabawa powinna być elementem zaplanowanych zajęć, a nie przypadkową przerwą.

Czy kurs animatora może przydać się nauczycielowi?

Tak. Wybrane kompetencje animatora, takie jak prowadzenie grupy, tłumaczenie zasad, zmiana tempa czy modyfikowanie aktywności, mogą rozszerzać praktyczny warsztat nauczyciela.

Czy nauka przez zabawę oznacza, że dzieci cały czas się bawią?

Nie. Zabawa może być jednym z narzędzi wykorzystywanych podczas zajęć obok rozmowy, spokojnej pracy, eksperymentów czy innych metod edukacyjnych.

Jakie kursy dla nauczycieli online mogą pomóc w aktywnej pracy z grupą?

W zależności od potrzeb mogą to być kursy dotyczące animacji zabaw, organizacji czasu wolnego, eksperymentów, Plansz Animacyjnych, scenariuszy oraz różnych atrakcji wykorzystywanych podczas pracy z dziećmi.

Czy Akademia Animatora® prowadzi szkolenia stacjonarne?

Tak. Akademia Animatora® organizuje praktyczne szkolenia w różnych miastach Polski także dla nauczycieli i innych osób zawodowo pracujących z dziećmi.

Czy kurs animacyjny daje kwalifikacje nauczycielskie?

Nie. Kurs animacyjny rozwija dodatkowe kompetencje praktyczne i nie zastępuje studiów, przygotowania pedagogicznego ani formalnych kwalifikacji wymaganych do wykonywania zawodu nauczyciela.